خرگوش و خوکچه هندی گیاهخوارند و دستگاه گوارششان بیشتر شبیه اسب است تا گربه یا سگ [4]. اشتباه رایج این است که پایهٔ غذایشان پلت، هویج یا مخلوط دانه باشد. این راهنما میگوید هر کدام چه بخورند و به چه مقدار.
خرگوش: علف خشک پایهٔ غذاست
غذای خرگوش باید بیشتر از هر چیز علف خشک (مثل تیموتی، علف یولاف یا علف باغی) باشد و همیشه در دسترس بماند [4]. یک کتاب مرجع تغذیهٔ دامپزشکی میگوید علف خشک باید حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد کل غذا باشد. برای اینکه خرگوش واقعاً علف بخورد، پلت، سبزی و خوراکیهای تشویقی باید محدود شوند، چون خرگوش آنها را به علف ترجیح میدهد [2].
چرا اینقدر علف؟
- خرگوشی که بیشتر یا فقط پلت با الیاف کوتاه میخورد، حرکت رودهاش کند میشود و احتمال بههمریختن میکروبهای رودهاش بالا میرود [2].
- دندانهای خرگوش در تمام عمر رشد میکنند. بدون غذای درست و چیزی برای جویدن، مشکلات جدی دندان پیش میآید [4].
یونجه برای خرگوش خوب است؟
یونجه پروتئین و کلسیم بیشتری از علف خشک معمولی دارد. در جدول یک کتاب مرجع، پروتئین خام یونجهٔ خشک ۱۴ درصد و تیموتی ۹ درصد است [1].
- یونجه برای بچهخرگوش در حال رشد و خرگوش باردار یا شیرده مفید است [4].
- بعد از دورهٔ رشد بهتر است یونجه قطع شود، چون پروتئین و کلسیمش برای خرگوش بالغ بیش از نیاز است [1].
- پروتئین اضافه میتواند چاقی بیاورد و تعادل میکروبهای روده را به هم بزند [2].
پس اگر یونجه غذای اصلی خرگوش بالغ شماست، کمکم آن را با علف خشک معمولی عوض کنید (مقالهٔ «تعویض غذای سگ، گربه و خرگوش» را ببینید).
پلت خرگوش: چقدر؟
- پلت تجاری خرگوش باید محدود باشد، چون الیاف کمی دارد و میتواند چاقی، کندی روده و رشد بیش از حد دندانهای آسیا بیاورد [4].
- برای خرگوش بالغ پلتِ پایهتیموتی، حداکثر یکچهارم پیمانه برای هر ۲٫۳ کیلو وزن در روز [4].
- مخلوطهایی که دانه، میوهٔ خشک یا تکههای رنگی خوشمزه دارند مناسب نیستند. قند و نشاستهٔ زیادشان مشکل جدی گوارشی و چاقی میآورد [4].
سبزی و میوه
- روزی دو بار، وقتی خرگوش فعالتر است (صبح زود و غروب)، کمی سبزی برگی بدهید: کاهو رومی یا کاهوی برگ قرمز و سبز (نه کاهو پیچ که ارزش غذایی کمی دارد)، برگ خردل، گشنیز [4].
- کتاب Small Animal Clinical Nutrition اینها را هم نام میبرد: کلم پیچ برگی (kale)، برگ هویج، جعفری، برگ قاصدک، و به مقدار معقول هویج، بروکلی، فلفل سبز، گلکلم و کلم. سبزیها را خوب بشویید و سبزی تیرهٔ کماگزالات انتخاب کنید [1].
- میوه (مثل توتفرنگی، توتها و سیب) حداکثر یک قاشق غذاخوری برای هر ۲٫۳ کیلو وزن، روزانه یا چند بار در هفته [1].
هویج و میوه خوراکی تشویقیاند، نه غذای اصلی. قند ساده اگر زیاد باشد به روده میرسد، میکروبها را به هم میریزد و میتواند به توقف حرکت روده منجر شود [2].
چرا خرگوش مدفوع خودش را میخورد؟
خرگوش دو نوع مدفوع دارد. نوع دوم، که سکوتروف نام دارد، معمولاً شب و صبح زود دفع میشود و خرگوش آن را مستقیم میخورد [1][5]. این کار عادی و لازم است. سکوتروف دو برابر مدفوع معمولی پروتئین دارد و ویتامینهای گروه B که میکروبهای روده ساختهاند به خرگوش برمیگرداند [1].
خرگوش چاق
یک رژیم کاهش وزن برای خرگوش و جوندگان: ۷۵٪ علف خشک خوب (غیر یونجه)، حداکثر ۱۵٪ پلت پایهعلف و ۱۰٪ سبزی. خوراکی تشویقی تا حد ممکن قطع شود. علف آزاد میماند، ولی پلت و سبزی محدود میشوند. غذای خرگوش را یکباره قطع یا جیرهبندی شدید نکنید، چون این جانوران تمام روز میچرند [2].
خوکچه هندی: ویتامین C هر روز
خوکچه هندی مثل انسان آنزیم ساخت ویتامین C را ندارد و باید آن را از غذا بگیرد [3][5].
- نیاز روزانه حدود ۱۰ میلیگرم برای هر کیلو وزن است [3].
- پلتهای خوکچه ادعای ویتامین C دارند، ولی این ویتامین با گذشت زمان و گرما از بین میرود. غذاهای سرشار از ویتامین C مثل کلم پیچ برگی (kale)، جعفری و فلفل گزینهٔ بهتریاند [3].
- ریختن ویتامین C در آب توصیه نمیشود، چون در آب زود از بین میرود و مزهٔ آب را بد میکند [3].
- غذای خرگوش به خوکچه ندهید مگر اینکه ویتامین C جداگانه داده شود. کمبود ویتامین C (اسکوربوت) در یک تا دو هفته ظاهر میشود [1].
- علائم کمبود: بیاشتهایی، دندانقروچه، کاهش وزن، ظاهر ژولیده، التهاب لثه و بیمیلی به حرکت به خاطر درد مفاصل [1].
مثل خرگوش، علف خشک تیموتی منبع الیاف خوکچه است [5] و باید همیشه در دسترس باشد [2].
همستر
همستر همهچیزخوار است. پلت تجاری مخصوص همستر بر مخلوط دانه ترجیح دارد، چون رژیم دانهای به چاقی و سوءتغذیه منجر میشود. کمی دانه، میوه، سبزی و غذای سالم خانگی را میشود بهعنوان خوراکی تشویقی داد، ولی پایهٔ غذا پلت است [3].
خلاصهٔ عملی
- خرگوش و خوکچه: علف خشک همیشه در دسترس و حدود سهچهارم غذا؛ یونجه فقط برای بچهها و مادرهای باردار یا شیرده.
- پلت: محدود، ساده و بدون دانه و میوهٔ خشک.
- سبزی برگی روزانه؛ میوه و هویج بهعنوان تشویقی.
- خوکچه هندی: ویتامین C روزانه از سبزیهایی مثل فلفل و جعفری.
- همستر: پلت همستر بهجای مخلوط دانه.
- تعویض غذا همیشه تدریجی.
- اگر خرگوش یا خوکچه غذا نخورد، مدفوع نداشت یا مدفوعش خیلی کوچک شد، همان روز با دامپزشک حیوانات اگزوتیک تماس بگیرید. این حیوانات نباید گرسنه بمانند.
📚 منابع
سطح شواهد طبقهبندی عملیاتی فلفل شاپ است: A = رهنمود اجماعی، B = پژوهش یا رهنمود معتبر، C = منبع آموزشی، D = اطلاعات تولیدکننده. تاریخ دسترسی: آبان ۱۴۰۵.
-
[1] Hand, M. S., Thatcher, C. D., Remillard, R. L., Roudebush, P., & Novotny, B. J. (Eds.). (2010). Small animal clinical nutrition (5th ed.). Mark Morris Institute. سطح B · پژوهش یا رهنمود معتبر
نسخهٔ چاپی
فصل 70، ص. 1169، 1172، 1174 و 1178 در نسخهٔ دیجیتال
-
[2] Fascetti, A. J., Delaney, S. J., Larsen, J. A., & Villaverde, C. (Eds.). (2023). Applied veterinary clinical nutrition (2nd ed.). Wiley-Blackwell. سطح B · پژوهش یا رهنمود معتبر
نسخهٔ چاپی
فصل تغذیهٔ خرگوش و جوندگان
-
[3] Bassert, J. M., Beal, A. D., & Samples, O. M. (2018). McCurnin's clinical textbook for veterinary technicians (9th ed.). Elsevier. سطح B · پژوهش یا رهنمود معتبر
نسخهٔ چاپی
ص. 2301 و 2304 در نسخهٔ دیجیتال
-
[4] Collins, K., DiGangi, B. A., & Reid, P. (2022). Animal behavior for shelter veterinarians and staff (2nd ed.). Wiley-Blackwell. سطح B · پژوهش یا رهنمود معتبر
نسخهٔ چاپی
ص. 621 در نسخهٔ دیجیتال
-
[5] Tynes, V. V. (Ed.). (2010). Behavior of exotic pets. Wiley-Blackwell. سطح C · منبع آموزشی
نسخهٔ چاپی
ص. 88 و 102 در نسخهٔ دیجیتال
سؤالی دربارهٔ غذای پت خودت داری؟
از دکتر فلفل بپرس؛ جوابش از همین منابع علمی است. یا پروندهٔ پت بساز تا پیشنهادها بر اساس سن، وزن و شرایط پتت باشد.